Διαπροσωπική ψυχοθεραπεία (IPT)
Η ψυχική διάθεση και οι σημαντικές μας σχέσεις επηρεάζουν η μία την άλλη.
Πώς λειτουργεί;
Η IPT εστιάζει σε ζητήματα όπως το πένθος, οι συγκρούσεις, οι αλλαγές ρόλων και η δυσκολία δημιουργίας ή διατήρησης σχέσεων. Είναι συνήθως χρονικά οριοθετημένη και δουλεύει με σαφείς στόχους.
Τι χρειάζεται να γνωρίζουμε;
Χρησιμοποιείται ιδίως στη θεραπεία της κατάθλιψης, ανάλογα με την περίπτωση. Δεν επιχειρεί να αποδώσει όλα τα συμπτώματα αποκλειστικά στις σχέσεις.
Όταν η διάθεση και οι σχέσεις επηρεάζουν η μία την άλλη
Μια περίοδος κατάθλιψης μπορεί να δυσκολεύει την επικοινωνία με τους κοντινούς μας ανθρώπους. Οι παρεξηγήσεις και η απομάκρυνση, με τη σειρά τους, ενδέχεται να επιβαρύνουν τη διάθεση. Η διαπροσωπική ψυχοθεραπεία εξετάζει αυτή τη σχέση χωρίς να θεωρεί ότι κάθε ψυχική δυσκολία προκαλείται από ένα οικογενειακό ή κοινωνικό πρόβλημα.
Η IPT συνδέεται ιδιαίτερα με τη θεραπεία της κατάθλιψης και εστιάζει συχνά σε ορισμένους τομείς: πένθος, διαφωνίες σε σημαντικές σχέσεις, μεταβάσεις ρόλων και κοινωνική απομόνωση. Η επιλογή του επίκεντρου γίνεται με βάση όσα συμβαίνουν στη ζωή του θεραπευόμενου και το πώς αυτά συνδέονται με τα συμπτώματά του.
Μια θεραπεία με συγκεκριμένη εστίαση
Στις συνεδρίες μπορεί να εξεταστεί πώς ξεκινά ένας καβγάς, ποια ανάγκη μένει ανείπωτη ή τι έχει αλλάξει μετά από μια απώλεια. Ο θεραπευόμενος ενδέχεται να εξασκηθεί στο να εκφράζει καθαρότερα αυτό που ζητά ή να αναζητά νέους τρόπους υποστήριξης. Δεν χρειάζεται απαραίτητα να παρίστανται οι άλλοι άνθρωποι που εμπλέκονται στις σχέσεις του.
Η IPT είναι συνήθως χρονικά οργανωμένη, αλλά η διάρκεια προσαρμόζεται στο πλαίσιο και στις ανάγκες. Δεν είναι ταυτόσημη με τη θεραπεία ζεύγους ή την οικογενειακή θεραπεία. Το κέντρο βάρους παραμένει η ψυχική δυσκολία του συγκεκριμένου ανθρώπου και οι διαπροσωπικές συνθήκες που την επηρεάζουν.
Μια συχνή ερώτηση
Είναι η IPT θεραπεία για όλες τις σχέσεις μου;
Όχι με την έννοια μιας γενικής αναθεώρησης ολόκληρου του κοινωνικού κύκλου. Η διαπροσωπική ψυχοθεραπεία συνήθως επιλέγει συγκεκριμένο επίκεντρο που σχετίζεται με τη διάθεση και τις τρέχουσες δυσκολίες. Μπορεί να αφορά έναν πρόσφατο αποχωρισμό, μια νέα ευθύνη ή μια σύγκρουση που έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις. Η περιορισμένη εστίαση επιτρέπει να τεθούν πρακτικοί στόχοι και να αξιολογηθεί τι αλλάζει.
Όταν αλλάζει ένας ρόλος, αλλάζει και η καθημερινότητα
Μια μετακόμιση, μια γέννηση, μια απώλεια εργασίας ή η φροντίδα ενός συγγενή μπορούν να ανατρέψουν τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με τους άλλους. Κάποιος μπορεί να νιώθει ότι δεν αναγνωρίζει πλέον τον εαυτό του στον νέο του ρόλο. Η διαπροσωπική ψυχοθεραπεία εξετάζει πώς τέτοιες μεταβάσεις συνδέονται με την ψυχική διάθεση. Δεν υποστηρίζει ότι η κατάθλιψη είναι απλώς αποτέλεσμα «κακών σχέσεων». Αναγνωρίζει ότι βιολογικοί, ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες αλληλεπιδρούν, ενώ εστιάζει σε πλευρές της διαπροσωπικής ζωής που μπορούν να δουλευτούν θεραπευτικά.
Η IPT συχνά οργανώνει τη θεραπευτική εργασία γύρω από συγκεκριμένες περιοχές: πένθος, διαφωνίες στις σχέσεις, μεταβάσεις ρόλων και δυσκολίες στη δημιουργία ή διατήρηση δεσμών. Για παράδειγμα, μια γυναίκα που επιστρέφει στη δουλειά μετά τη γέννηση ενός παιδιού μπορεί να αισθάνεται ενοχές απέναντι στην οικογένεια και θυμό απέναντι στον εργοδότη. Η θεραπεία θα εξετάσει τι περιμένουν οι άλλοι από εκείνη, τι χρειάζεται η ίδια και πώς μπορεί να επικοινωνήσει τις ανάγκες της χωρίς να εγκλωβίζεται σε σιωπηλές υποθέσεις.
Η επικοινωνία ως συγκεκριμένη δεξιότητα
Ένα από τα εργαλεία είναι η αναλυτική εξέταση μιας πρόσφατης συζήτησης. Τι ειπώθηκε; Τι υπονοήθηκε; Πώς ερμήνευσε ο ένας την αντίδραση του άλλου; Υπήρχε κάποιο αίτημα που δεν διατυπώθηκε ποτέ; Ο θεραπευτής μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο να προετοιμάσει μια πιο σαφή συνομιλία ή να αναγνωρίσει πότε μια σχέση χρειάζεται διαφορετικά όρια. Η δουλειά δεν περιορίζεται στην αναζήτηση «σωστών» φράσεων. Αφορά επίσης την αποδοχή ότι οι άλλοι άνθρωποι μπορεί να μην ανταποκριθούν όπως θα θέλαμε.
Στο πένθος, η IPT δεν επιδιώκει να επιβάλει χρονοδιάγραμμα ή να σβήσει τη σχέση με τον άνθρωπο που χάθηκε. Μπορεί να βοηθήσει να αναγνωριστούν οι αλλαγές στους κοινωνικούς ρόλους και οι ανάγκες για υποστήριξη. Στις συγκρούσεις, αντίστοιχα, δεν προϋποθέτει ότι πρέπει να σωθεί κάθε σχέση. Μερικές φορές η ουσιαστική αλλαγή είναι να διαπιστώσει κάποιος ότι μια διαφωνία δεν λύνεται με περισσότερες υποχωρήσεις, αλλά με καθαρότερη διαπραγμάτευση ή με απομάκρυνση από μια επιβλαβή κατάσταση.
Η θέση της IPT στις θεραπευτικές επιλογές
Οι οδηγίες NICE για την κατάθλιψη στους ενηλίκους περιλαμβάνουν την IPT ανάμεσα στις επιλογές ψυχολογικής θεραπείας. Τη χαρακτηρίζουν δομημένη προσέγγιση που συνδέει τις διαπροσωπικές συνθήκες με τα καταθλιπτικά συναισθήματα και επιδιώκει αλλαγές στις σχέσεις και στους ρόλους. Περιγράφουν συνήθως περιορισμένο αριθμό τακτικών συνεδριών, με προσαρμογές όταν υπάρχουν σύνθετες ανάγκες. Η παρουσία της στις οδηγίες δεν σημαίνει ότι αποτελεί την καταλληλότερη λύση για κάθε μορφή δυσφορίας ούτε ότι η δουλειά στις σχέσεις αντικαθιστά οποιαδήποτε άλλη αναγκαία φροντίδα.
Η θεραπεία μπορεί να ταιριάζει σε ανθρώπους που βλέπουν μια σαφή σύνδεση ανάμεσα στην επιδείνωση της διάθεσης και σε σημαντικές αλλαγές ή συγκρούσεις. Πριν αρχίσει, είναι χρήσιμο να συμφωνηθούν ο στόχος και το πεδίο της εργασίας. Τι θα θεωρηθεί πρόοδος: λιγότερη απομόνωση, καλύτερη επικοινωνία, δυνατότητα να ζητείται βοήθεια; Όταν οι στόχοι είναι κατανοητοί, ο θεραπευόμενος μπορεί να αξιολογεί την πορεία χωρίς να αισθάνεται ότι πρέπει να διορθώσει όλες τις σχέσεις της ζωής του ταυτόχρονα.
Η IPT διαφέρει από μια γενική συμβουλευτική συζήτηση για σχέσεις, επειδή διατηρεί συγκεκριμένη θεραπευτική εστίαση και παρακολουθεί τη σύνδεσή της με τα συμπτώματα. Μπορεί να ζητηθεί από τον θεραπευόμενο να προσέξει ποιες επαφές του προσφέρουν στήριξη, πότε αποσύρεται και ποια αιτήματα μένουν ανείπωτα. Οι αλλαγές αξιολογούνται σταδιακά. Δεν χρειάζεται κάθε δύσκολη σχέση να βελτιωθεί για να υπάρξει όφελος. Μερικές φορές το πιο σημαντικό αποτέλεσμα είναι η δυνατότητα να αναγνωρίσει κάποιος ότι χρειάζεται περισσότερη βοήθεια ή διαφορετική μορφή φροντίδας από αυτή που μπορεί να προσφέρει το περιβάλλον του.
Διαβάστε επίσης
Θεραπεία ζεύγους · Ομαδική ψυχοθεραπεία
Επιστημονικές πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
Το άρθρο είναι γενική ενημέρωση και δεν αποτελεί διάγνωση ή προσωπική σύσταση θεραπείας. Για επιλογή θεραπείας απευθυνθείτε σε κατάλληλα καταρτισμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Σχετικά με τον/τη συντάκτη/τρια
Βίκυ Βασιλακάκη, PhD
Αρθρογράφος με διδακτορικό τίτλο σε αντικείμενο ψυχοθεραπείας. Γράφει για τις θεραπευτικές προσεγγίσεις και τις εφαρμογές τους.