Θεραπεία Gestalt
Η Gestalt στρέφει την προσοχή στο τι αισθανόμαστε και πώς σχετιζόμαστε εδώ και τώρα.
Πώς λειτουργεί;
Στις συνεδρίες μπορεί να διερευνώνται η σωματική εμπειρία, οι εκφράσεις, οι σχέσεις και οι τρόποι με τους οποίους αποφεύγουμε ή αναγνωρίζουμε δύσκολα συναισθήματα. Ορισμένοι θεραπευτές χρησιμοποιούν βιωματικές ασκήσεις, πάντοτε με συναίνεση.
Τι χρειάζεται να γνωρίζουμε;
Η Gestalt ανήκει στην ευρύτερη ανθρωπιστική παράδοση. Η έρευνα για τις επιμέρους εφαρμογές της δεν είναι εξίσου εκτεταμένη με εκείνη για ορισμένες πιο τυποποιημένες θεραπείες.
Τι σημαίνει να παρατηρούμε το «εδώ και τώρα»;
Φανταστείτε κάποιον που λέει «δεν με θυμώνει τίποτα», ενώ σφίγγει τα χέρια του και αλλάζει απότομα τόνο φωνής. Η Gestalt ενδιαφέρεται για αυτή τη διαφορά ανάμεσα στα λόγια, στο σώμα και στην εμπειρία της στιγμής. Ο θεραπευτής μπορεί να προσκαλέσει τον άνθρωπο να παρατηρήσει τι αισθάνεται τώρα, χωρίς να του επιβάλει μια έτοιμη ερμηνεία.
Η επίγνωση δεν αφορά μόνο το συναίσθημα. Περιλαμβάνει τις ανάγκες, τις επιλογές, τις επαφές με τους άλλους και τα όρια που βάζουμε ή δυσκολευόμαστε να βάλουμε. Το παρελθόν δεν αποκλείεται από τη συζήτηση· εξετάζεται μέσα από τον τρόπο που επηρεάζει τη σημερινή εμπειρία.
Πειραματισμός, όχι θεατρική παράσταση
Ορισμένοι θεραπευτές Gestalt χρησιμοποιούν βιωματικές τεχνικές, όπως διάλογο ανάμεσα σε δύο αντιφατικές πλευρές του εαυτού ή την περιγραφή ενός συναισθήματος σαν να είναι παρόν στο δωμάτιο. Αυτές οι ασκήσεις δεν είναι υποχρεωτικές ούτε ταιριάζουν σε όλους. Η συναίνεση και ο ρυθμός του θεραπευόμενου έχουν καθοριστική σημασία.
Η προσέγγιση μπορεί να βοηθήσει κάποιον να αναγνωρίσει πώς αποφεύγει τη σύγκρουση, πότε αποσύρεται από μια σχέση ή πώς αγνοεί τις ανάγκες του. Δεν υπόσχεται ότι μια έντονη συναισθηματική στιγμή θα λύσει αυτομάτως μια μακρόχρονη δυσκολία. Η αξία της θεραπείας κρίνεται και από το τι αλλάζει σταδιακά έξω από το δωμάτιο.
Μια συχνή ερώτηση
Πρέπει να κάνω βιωματικές ασκήσεις;
Όχι χωρίς να κατανοείτε τι προτείνεται και να συμφωνείτε. Μια άσκηση μπορεί να φανεί δημιουργική σε έναν άνθρωπο και αμήχανη ή υπερβολικά έντονη σε κάποιον άλλον. Ο θεραπευτής οφείλει να εξηγήσει τον σκοπό της και να δεχθεί την άρνηση ή την ανάγκη για αλλαγή ρυθμού. Η θεραπευτική σχέση δεν πρέπει να μετατρέπεται σε παράσταση στην οποία ο θεραπευόμενος πιέζεται να εκτεθεί.
Η διαφορά ανάμεσα στο «ξέρω» και στο «παρατηρώ»
Κάποιος μπορεί να λέει με απόλυτη βεβαιότητα ότι δεν θυμώνει ποτέ. Καθώς αφηγείται όμως μια αδικία, σφίγγει τις γροθιές, αλλάζει τον τόνο της φωνής του και απομακρύνει το βλέμμα. Στη Gestalt ο θεραπευτής ενδέχεται να τον προσκαλέσει να παρατηρήσει αυτή την αντίφαση χωρίς να αποφασίσει εκ των προτέρων τι σημαίνει. Το σώμα δεν λειτουργεί σαν αλάνθαστος ανιχνευτής κρυφών συναισθημάτων. Οι ενδείξεις αποκτούν νόημα μόνο όταν συζητούνται με τον ίδιο τον άνθρωπο και εντάσσονται στο πλαίσιο της εμπειρίας του.
Η προσέγγιση ενδιαφέρεται για το πώς σχηματίζουμε επαφή με το περιβάλλον και πώς την αποσύρουμε. Μπορεί να εξετάσει τι συμβαίνει όταν θέλουμε να πούμε «όχι», αλλά χαμογελάμε μηχανικά, ή όταν χρειαζόμαστε υποστήριξη και την απορρίπτουμε προτού μας προσφερθεί. Αντί να ταξινομεί κάθε συμπεριφορά ως καλή ή κακή, ρωτά αν εξακολουθεί να μας εξυπηρετεί. Ένας τρόπος προστασίας που υπήρξε κάποτε αναγκαίος μπορεί σήμερα να εμποδίζει την εγγύτητα, την ξεκούραση ή την αυθεντική έκφραση.
Τα πειράματα και τα όριά τους
Η Gestalt είναι γνωστή για βιωματικές τεχνικές, όπως ο διάλογος ανάμεσα σε δύο πλευρές μιας εσωτερικής σύγκρουσης ή η άσκηση της «άδειας καρέκλας». Ένας άνθρωπος μπορεί, για παράδειγμα, να δώσει φωνή στο μέρος του που θέλει αλλαγή και ύστερα στο μέρος που φοβάται το κόστος της. Η τεχνική δεν είναι θεατρική παράσταση για τον θεραπευτή ούτε απόδειξη ότι μια συγκεκριμένη ερμηνεία είναι σωστή. Είναι ένας τρόπος να γίνουν πιο συγκεκριμένα τα συναισθήματα και οι αντιφατικές επιθυμίες.
Δεν χρειάζονται όλοι οι θεραπευόμενοι τέτοιες ασκήσεις, ούτε είναι απαραίτητο να οδηγηθούν σε έντονη συγκίνηση για να υπάρξει θεραπευτική πρόοδος. Η συναίνεση και η δυνατότητα άρνησης είναι κρίσιμες. Όποιος νιώθει ότι πιέζεται να κλάψει, να αποκαλύψει προσωπικά γεγονότα ή να συμμετάσχει σε ένα πείραμα που τον υπερβαίνει έχει κάθε δικαίωμα να το συζητήσει. Η ασφαλής θεραπευτική σχέση δεν κρίνεται από το πόσο εντυπωσιακή φαίνεται μια συνεδρία, αλλά από το αν ο άνθρωπος διατηρεί την αυτονομία του.
Τι μπορούμε να συμπεράνουμε από τις μελέτες
Η έρευνα για τη Gestalt υπάρχει, αλλά είναι λιγότερο εκτεταμένη και συχνά λιγότερο ομοιογενής από τη βιβλιογραφία για συγκεκριμένα πρωτόκολλα CBT. Μια παλαιότερη μετα-ανάλυση, καταχωρισμένη στην PubMed, εξέτασε 38 μελέτες από τις δεκαετίες 1970 και 1980 και ανέφερε θετικά αποτελέσματα, αναγνωρίζοντας όμως ότι δεν μπορούσε να εξαγάγει ασφαλή συμπεράσματα για το ποιοι θεραπευόμενοι ωφελούνται περισσότερο ή για τα μακροχρόνια αποτελέσματα. Τα δεδομένα αυτά δεν αρκούν για γενικευμένους ισχυρισμούς υπεροχής έναντι άλλων θεραπειών.
Ένα καλό ερώτημα προς έναν επαγγελματία είναι πώς συνδέει τη βιωματική εργασία με συγκεκριμένους θεραπευτικούς στόχους. Αν ο άνθρωπος δυσκολεύεται να βάζει όρια, πώς θα καταλάβει ότι αυτό αρχίζει να αλλάζει έξω από το γραφείο; Αν βιώνει έντονο άγχος, ποιες άλλες τεκμηριωμένες επιλογές πρέπει να γνωρίζει; Η Gestalt μπορεί να αποτελέσει χώρο ουσιαστικής παρατήρησης, αρκεί η γλώσσα της «επίγνωσης» να μην αντικαθιστά την υπεύθυνη αξιολόγηση των αναγκών του θεραπευόμενου.
Ο όρος «εδώ και τώρα» δεν σημαίνει ότι το παρελθόν απαγορεύεται να συζητηθεί. Αντίθετα, μπορεί να εξεταστεί πώς μια παλιά εμπειρία επηρεάζει το σώμα, τη φωνή ή τις προσδοκίες του ανθρώπου σήμερα. Η διαφορά είναι ότι η θεραπεία προσπαθεί να παρατηρήσει την τωρινή σχέση με εκείνη την εμπειρία. Αυτό μπορεί να βοηθήσει να ξεχωρίσει η παλιά απειλή από τις δυνατότητες του παρόντος. Η προσεκτική στάση του θεραπευτή είναι σημαντικότερη από οποιαδήποτε τεχνική: δεν υπάρχει ανάγκη να πιεστεί ο θεραπευόμενος να φτάσει σε κάποια προκαθορισμένη «αποκάλυψη».
Διαβάστε επίσης
Θεραπεία εστιασμένη στο συναίσθημα (EFT) · Προσωποκεντρική θεραπεία
Επιστημονικές πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
Το άρθρο είναι γενική ενημέρωση και δεν αποτελεί διάγνωση ή προσωπική σύσταση θεραπείας. Για επιλογή θεραπείας απευθυνθείτε σε κατάλληλα καταρτισμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Σχετικά με τον/τη συντάκτη/τρια
Μάριος Πετεινάρης
Αρθρογράφος σε θέματα ψυχολογίας και ψυχοθεραπείας.