EMDR: θεραπεία με επεξεργασία τραυματικών αναμνήσεων
Η EMDR είναι μια δομημένη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση που χρησιμοποιείται κυρίως για το μετατραυματικό στρες.
Πώς λειτουργεί;
Κατά την επεξεργασία μιας τραυματικής ανάμνησης, ο θεραπευόμενος μπορεί να παρακολουθεί κινήσεις ή άλλα εναλλασσόμενα ερεθίσματα, υπό την καθοδήγηση ειδικά εκπαιδευμένου θεραπευτή. Η διαδικασία περιλαμβάνει προετοιμασία, αξιολόγηση και σταδιακή επεξεργασία.
Τι χρειάζεται να γνωρίζουμε;
Δεν πρόκειται για διαγραφή μνήμης ούτε για τεχνική που εφαρμόζεται χωρίς κλινική αξιολόγηση. Η EMDR αναφέρεται μεταξύ των θεραπειών που χρησιμοποιούνται για PTSD.
Γιατί μια ανάμνηση εξακολουθεί να προκαλεί συναγερμό;
Μετά από ένα τραυματικό γεγονός, εικόνες, ήχοι ή καταστάσεις μπορεί να πυροδοτούν έντονες αντιδράσεις σαν ο κίνδυνος να βρίσκεται ακόμη εδώ. Η EMDR είναι μια δομημένη θεραπεία που στοχεύει στην επεξεργασία ορισμένων από αυτές τις αναμνήσεις και των πεποιθήσεων που τις συνοδεύουν. Δεν απαιτεί από τον άνθρωπο να ξεχάσει όσα συνέβησαν ούτε υπόσχεται ότι το παρελθόν θα πάψει να έχει σημασία.
Κατά την επεξεργασία, ο θεραπευτής μπορεί να χρησιμοποιεί εναλλασσόμενα οπτικά ερεθίσματα ή άλλες μορφές αμφίπλευρης διέγερσης. Η ακριβής συμβολή αυτών των ερεθισμάτων στον μηχανισμό της θεραπείας εξακολουθεί να συζητείται επιστημονικά. Αυτό διαφέρει από το ερώτημα αν το συνολικό θεραπευτικό πρωτόκολλο μπορεί να βοηθήσει συγκεκριμένους ανθρώπους με μετατραυματικό στρες.
Πριν από την επεξεργασία προηγείται η προετοιμασία
Η EMDR δεν αρχίζει υποχρεωτικά με την πιο επώδυνη ανάμνηση. Ο ειδικός συλλέγει ιστορικό, εκτιμά την ασφάλεια και τη σταθερότητα του θεραπευόμενου και εξηγεί πώς θα εξελιχθεί η διαδικασία. Η προετοιμασία μπορεί να περιλαμβάνει τρόπους διαχείρισης της έντασης και συμφωνία για το πότε μια άσκηση πρέπει να σταματήσει.
Η καταλληλότητα και ο ρυθμός εξαρτώνται από την κλινική εικόνα, ιδίως όταν συνυπάρχουν πολλαπλά τραύματα ή άλλες δυσκολίες. Η EMDR δεν είναι απλή τεχνική που μπορεί κανείς να εφαρμόσει με ασφάλεια παρακολουθώντας ένα βίντεο. Χρειάζεται εκπαιδευμένο επαγγελματία και θεραπευτικό πλαίσιο.
Μια συχνή ερώτηση
Χρειάζεται να αφηγηθώ όλες τις λεπτομέρειες;
Η έκταση της λεκτικής περιγραφής διαφέρει ανάλογα με το πρωτόκολλο και τον θεραπευόμενο. Η EMDR δεν ταυτίζεται με μια ατελείωτη επανάληψη της τραυματικής ιστορίας, αλλά ούτε είναι διαδικασία χωρίς συναισθηματική ένταση. Ο ειδικός χρειάζεται να εξηγήσει τι θα ζητηθεί, πώς θα αντιμετωπιστεί η δυσφορία και πότε θα γίνει παύση. Η αίσθηση ελέγχου και η δυνατότητα να τεθούν όρια αποτελούν βασικές προϋποθέσεις.
Τι συμβαίνει όταν μια ανάμνηση παραμένει επώδυνη
Μετά από ένα τραυματικό γεγονός, μια εικόνα, μια μυρωδιά ή ένας ήχος μπορεί να πυροδοτεί έντονη σωματική και συναισθηματική αντίδραση. Ο άνθρωπος γνωρίζει ότι βρίσκεται στο παρόν, αλλά ένα μέρος της εμπειρίας του μοιάζει να τον επιστρέφει στο παρελθόν. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε δυσάρεστη ανάμνηση αποτελεί μετατραυματική διαταραχή. Η διάγνωση απαιτεί αξιολόγηση των συμπτωμάτων, της διάρκειας, της λειτουργικότητας και άλλων πιθανών δυσκολιών. Η EMDR είναι μία από τις δομημένες θεραπευτικές επιλογές που έχουν αναπτυχθεί ειδικά για την επεξεργασία τραυματικών εμπειριών.
Η διαδικασία δεν ξεκινά υποχρεωτικά με λεπτομερή αφήγηση του τραύματος. Προηγούνται η λήψη ιστορικού, ο σχεδιασμός της θεραπείας και η προετοιμασία, ώστε ο θεραπευόμενος να διαθέτει τρόπους σταθεροποίησης όταν η δυσφορία αυξάνεται. Σε επόμενες φάσεις επιλέγονται συγκεκριμένες αναμνήσεις και οι αρνητικές πεποιθήσεις που συνδέονται μαζί τους. Η διμερής διέγερση μπορεί να γίνεται με κινήσεις των ματιών, ήχους ή απτικά ερεθίσματα. Η θεραπεία δεν είναι απλή παρακολούθηση ενός δαχτύλου, αλλά ένα ολόκληρο πρωτόκολλο με συγκεκριμένα στάδια.
Τι δεν πρέπει να υπόσχεται η μέθοδος
Η EMDR δεν «σβήνει» αναμνήσεις ούτε εγγυάται ότι ένα γεγονός θα πάψει να έχει προσωπική σημασία. Στόχος είναι να μειωθεί η έντονη δυσφορία και να μεταβληθεί ο τρόπος με τον οποίο η ανάμνηση επηρεάζει την καθημερινότητα. Επίσης δεν αποτελεί εργαλείο επιβεβαίωσης της ιστορικής ακρίβειας μιας μνήμης. Η μνήμη είναι ανακατασκευαστική και οι θεραπευτές πρέπει να αποφεύγουν υποβολές που μπορεί να δημιουργήσουν ψευδείς βεβαιότητες. Ο θεραπευόμενος έχει δικαίωμα να ρωτήσει ποια είναι τα όρια της τεχνικής και να διακόψει μια διαδικασία που τον υπερφορτώνει.
Για ανθρώπους με πολλαπλές τραυματικές εμπειρίες, αποσύνδεση ή σύνθετες δυσκολίες, ο σχεδιασμός μπορεί να χρειάζεται περισσότερο χρόνο και προσαρμογές. Δεν είναι όλοι έτοιμοι για άμεση επεξεργασία επώδυνων αναμνήσεων. Η επιλογή θεραπείας οφείλει να βασίζεται σε εξατομικευμένη αξιολόγηση και να λαμβάνει υπόψη τη σταθερότητα, την ασφάλεια και τη δυνατότητα υποστήριξης εκτός συνεδριών. Η εμπειρία ενός γνωστού που ωφελήθηκε δεν αποτελεί επαρκές κριτήριο για το αν η ίδια μέθοδος είναι κατάλληλη για κάποιον άλλον.
Τι αναφέρουν οι κλινικές οδηγίες
Οι οδηγίες NICE για τη μετατραυματική διαταραχή συστήνουν EMDR σε συγκεκριμένες περιπτώσεις ενηλίκων με PTSD μετά από μη πολεμικό τραύμα και περιγράφουν εφαρμογή από καταρτισμένους θεραπευτές με συνεχή εποπτεία. Αναφέρουν επίσης ότι συνήθως χρησιμοποιούνται οκτώ έως δώδεκα συνεδρίες, με περισσότερες όταν το κλινικό ιστορικό το απαιτεί. Παράλληλα, οι οδηγίες περιλαμβάνουν και τραυματοεστιασμένες γνωσιακές-συμπεριφορικές θεραπείες. Αυτό έχει σημασία: η EMDR δεν είναι η μοναδική τεκμηριωμένη προσέγγιση για το PTSD και η σύγκριση πρέπει να αφορά πραγματικές θεραπευτικές επιλογές.
Πριν από την έναρξη, αξίζει να ζητήσει κανείς πληροφορίες για την ειδική εκπαίδευση του θεραπευτή στην EMDR, για τον τρόπο αξιολόγησης των συμπτωμάτων και για το πώς θα αντιμετωπιστεί πιθανή αύξηση της δυσφορίας. Ένα καλό θεραπευτικό πλαίσιο δεν πιέζει τον άνθρωπο να αποκαλύψει περισσότερα από όσα μπορεί να διαχειριστεί και δεν υπόσχεται θεαματικές αλλαγές σε μία μόνο συνεδρία. Η προτεραιότητα είναι η ασφαλής και μετρήσιμη βελτίωση της καθημερινής λειτουργίας.
Ένα κρίσιμο στοιχείο είναι η παρακολούθηση της πορείας. Η βελτίωση μπορεί να αφορά λιγότερους εφιάλτες, μικρότερη αποφυγή, καλύτερο ύπνο ή μεγαλύτερη δυνατότητα να επιστρέφει κανείς σε δραστηριότητες που είχαν εγκαταλειφθεί. Δεν είναι απαραίτητο να έχει εξαφανιστεί κάθε δυσάρεστο συναίσθημα για να θεωρηθεί ότι υπάρχει πρόοδος. Από την άλλη, αν τα συμπτώματα παραμένουν ή επιδεινώνονται, χρειάζεται επαναξιολόγηση. Η θεραπευτική συνεργασία πρέπει να επιτρέπει αυτή τη συζήτηση χωρίς να ερμηνεύει κάθε δυσκολία ως ένδειξη ότι ο θεραπευόμενος «αντιστέκεται» στην επεξεργασία.
Διαβάστε επίσης
Θεραπεία έκθεσης · Γνωσιακή θεραπεία βασισμένη στην ενσυνειδητότητα (MBCT)
Επιστημονικές πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
Το άρθρο είναι γενική ενημέρωση και δεν αποτελεί διάγνωση ή προσωπική σύσταση θεραπείας. Για επιλογή θεραπείας απευθυνθείτε σε κατάλληλα καταρτισμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Σχετικά με τον/τη συντάκτη/τρια
Βίκυ Βασιλακάκη, PhD
Αρθρογράφος με διδακτορικό τίτλο σε αντικείμενο ψυχοθεραπείας. Γράφει για τις θεραπευτικές προσεγγίσεις και τις εφαρμογές τους.